Leczenie bólu

Ból korzeniowy przy dyskopatii szyjnej: leki, blokady i czego nie obiecywać

Dla pacjentów z dyskopatią szyjną największym problemem rzadko jest ból karku. Jest nim ból, który schodzi z szyi przez łopatkę i bark do ręki, pali, strzela przy ruchu głowy i nie daje spać. To ból korzeniowy, potocznie rwa barkowa. Opisujemy, skąd się bierze, jakie leki mają w nim sens, co daje blokada pod kontrolą obrazowania i czego uczciwie nie da się obiecać.

Leczenie bólu zaczyna się od zestawienia obrazu z objawami: który korzeń, jak silny ucisk, ile zapalenia. Zdjęcie poglądowe.

Zajmujemy się tu wyłącznie samym bólem. Czym jest dyskopatia, jak wygląda diagnostyka i kiedy potrzebna jest operacja, wyjaśnia neurochirurg Instytutu Chirurgii Barku (IChB) w Szczecinie w artykule przeglądowym Dyskopatia kręgosłupa szyjnego: objawy, rodzaje przepukliny, diagnostyka i leczenie.

Skąd bierze się ból korzeniowy: ucisk i zapalenie

Wysunięty krążek międzykręgowy może uciskać korzeń nerwowy. Sam ucisk to jednak połowa historii. Zawartość krążka, która wydostaje się poza jego obrys, wywołuje wokół korzenia stan zapalny. Obrzęknięty korzeń staje się nadwrażliwy i wysyła sygnały bólowe wzdłuż całego swojego przebiegu, aż do palców.

Dlatego u wielu pacjentów ból z czasem słabnie: zapalenie wygasa, a fragment krążka może się częściowo wchłonąć. Leczenie bólu ma pozwolić przetrwać ten okres, spać i rozpocząć rehabilitację.

Dlaczego zwykłe tabletki przeciwbólowe działają słabo

Ból korzeniowy jest w dużej części bólem neuropatycznym, czyli powstaje w podrażnionym nerwie, a nie w tkance, którą ten nerw unerwia. Typowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne działają głównie na ból mięśni, stawów i ścięgien. Na drażniony korzeń wpływają w ograniczonym stopniu, dlatego pacjenci mówią, że tabletka pomaga na kark, ale palenie w ręce zostaje.

Leki: kolejność, którą stosujemy

Nie podajemy tu nazw preparatów ani dawek. Dobór jest zawsze indywidualny i zależy od wieku, chorób towarzyszących i innych przyjmowanych leków.

1. Leki przeciwzapalne i paracetamol

W pierwszych dniach ostrego bólu niesteroidowe leki przeciwzapalne mają uzasadnienie, bo działają na składnik zapalny wokół korzenia. Stosujemy je krótko, w ustalonym rytmie. U osób starszych oraz przy chorobach żołądka, nerek i układu krążenia ich użycie wymaga ostrożności lub zamiany na paracetamol.

2. Leki na ból neuropatyczny

To leki stosowane pierwotnie w padaczce i depresji, które wyciszają nadpobudliwość drażnionych nerwów. Nie działają po jednej tabletce. Dawkę zwiększa się stopniowo, a efekt oceniamy po dniach, nie po godzinach. Na początku mogą powodować senność, co u starszych pacjentów bierzemy pod uwagę.

3. Krótka kuracja sterydowa

W wybranych przypadkach, przy silnym bólu z wyraźnym składnikiem zapalnym, stosuje się kilkudniowy kurs sterydów doustnych. Decyzję podejmuje lekarz po ocenie przeciwwskazań. Kuracji nie przedłuża się i nie powtarza wielokrotnie.

4. Leki rozluźniające mięśnie

Ból korzeniowy uruchamia odruchowe napięcie mięśni karku. Leki rozluźniające stosujemy krótko, głównie wieczorem, bo ułatwiają zaśnięcie. Nie leczą ucisku korzenia.

Blokady pod kontrolą obrazowania: co dają i czego nie dają

Blokady w odcinku szyjnym wykonuje się wyłącznie pod kontrolą obrazowania. Zdjęcie poglądowe.

Gdy mimo leków ból nie pozwala spać ani ćwiczyć, rozważamy blokadę okołokorzeniową lub nadtwardówkową. Polega ona na podaniu leku przeciwzapalnego bezpośrednio w okolicę uciśniętego korzenia. W odcinku szyjnym precyzja ma szczególne znaczenie, dlatego zabieg wykonuje się wyłącznie pod kontrolą obrazowania. O tym, czy blokada ma uzasadnienie, decyduje lekarz po badaniu pacjenta i ocenie badań obrazowych.

Mówimy pacjentom wprost, czego oczekiwać. Blokada nie usuwa przepukliny i nie cofa zwyrodnienia. Zmniejsza obrzęk korzenia i przerywa błędne koło, w którym ból nasila napięcie, a napięcie nasila ból. U części pacjentów ulga jest wyraźna i trwa tygodnie, u części jest częściowa, u niektórych jej nie ma. Celem jest zyskanie czasu na rehabilitację i naturalne wygasanie choroby, co szerzej opisuje neurochirurg w artykule o dyskopatii szyjnej.

Blokad nie powtarza się w nieskończoność. Kolejne podanie planujemy z zachowaniem odstępu i tylko wtedy, gdy pierwsze przyniosło wyraźną, choć czasową poprawę. Możliwe działania niepożądane to przejściowe nasilenie bólu w pierwszej dobie, a u pacjentów z cukrzycą wzrost poziomu glukozy przez kilka dni. Poważniejsze powikłania są rzadkie i omawiamy je przed zgodą na zabieg. Pacjenci pytają też o kriolezję: nie jest ona metodą leczenia ucisku korzenia przez krążek, bo dotyczy bólu ze stawów międzykręgowych, nie radikulopatii.

Ból nocny i pozycje, które pomagają

Ból korzeniowy zwykle nasila się w nocy, bo w leżeniu trudno znaleźć ustawienie głowy, które nie napina korzenia. Kilka zasad sprawdza się u większości pacjentów: spanie na zdrowym boku z poduszką wypełniającą przestrzeń między głową a barkiem, a na plecach niewysoka poduszka pod głową i druga pod łokciem chorej ręki. Część pacjentów odczuwa ulgę, gdy położy dłoń chorej ręki na głowie. Kołnierz ortopedyczny stosujemy co najwyżej przez kilka dni.

Pozycje ulgowe, ergonomię przy biurku i telefonie oraz ćwiczenia po ostrym okresie opisują fizjoterapeuci Instytutu w artykule Rehabilitacja dyskopatii szyjnej: co robimy i czego unikać.

Czego nie obiecujemy

Kiedy ból jest alarmem

Ból, nawet bardzo silny, sam w sobie nie jest wskazaniem do pilnej operacji. Ustąpienie bólu przy jednoczesnym narastaniu osłabienia ręki nie jest dobrą wiadomością: może oznaczać, że korzeń przestaje przewodzić.

Najczęstsze pytania

Czy mogę brać leki przeciwzapalne, dopóki ból nie minie?
Leki przeciwzapalne obciążają żołądek, nerki i układ krążenia, a na składnik neuropatyczny bólu działają słabo. Jeśli są potrzebne dłużej niż kilka tygodni, plan leczenia wymaga zmiany.

Ile blokad można wykonać?
Nie ma jednej liczby. Blokada, która nie pomogła, nie jest powodem do następnej, a kolejne planuje się z odstępem.

Czy leki na ból neuropatyczny uzależniają?
Nie należą do środków uzależniających w sensie opioidów. Odstawia się je jednak stopniowo, według zaleceń lekarza.

Kiedy po blokadzie można zacząć rehabilitację?
Zwykle po kilku dniach, gdy minie ewentualne nasilenie bólu. Termin ustala lekarz razem z fizjoterapeutą.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Dobór leków i zabiegów, w tym decyzja o blokadzie, wymaga indywidualnej oceny lekarza.