Leczenie bólu

Uszkodzenie stożka rotatorów – jak zmniejszyć ból bez operacji?

Diagnoza postawiona: uszkodzenie stożka rotatorów. Od razu powiedzmy uczciwie: przy uszkodzeniu ścięgna leczeniem z wyboru jest operacja – jego naprawa. Ale nie każdy pacjent kwalifikuje się do zabiegu i nie każdy chce się operować. Dla tych osób istnieje postępowanie zamienne, które może skutecznie zmniejszyć ból i poprawić komfort życia. O nim jest ten artykuł.

Najpierw uczciwie: dlaczego operacja jest leczeniem z wyboru

Zerwane ścięgno nie zrasta się samo. Leczenie zachowawcze nie sprawi, że uszkodzenie się wygoi – dochodzi jedynie do kompensacji: sąsiednie ścięgna przejmują pracę uszkodzonego. Samo uszkodzenie natomiast postępuje i prędzej czy później staje się przyczyną nawrotu bólu. Dlatego u pacjentów, którzy mogą być operowani, rekomendujemy naprawę ścięgna – o wskazaniach i przebiegu zabiegu pisze dr Adam Sokołowski w artykule o artroskopowej rekonstrukcji stożka rotatorów.

Postępowanie zamienne – opisane niżej – stosujemy, gdy pacjent nie kwalifikuje się do operacji (np. ze względu na wiek i choroby współistniejące) albo świadomie nie chce się operować. Trzeba tylko pamiętać, czym ono jest: kontrolą bólu i podtrzymaniem funkcji, nie naprawą ścięgna.

Ogólny przegląd problemu – przyczyny, diagnostykę i opcje leczenia – znajdziesz w artykule przeglądowym: Ból barku przy podnoszeniu ręki – czy to uszkodzenie stożka rotatorów?

Leki przeciwbólowe – według drabiny analgetycznej

Leczenie farmakologiczne prowadzimy według tzw. drabiny analgetycznej – schematu, w którym siłę leków dobiera się do nasilenia bólu, zaczynając od najłagodniejszych:

1. Stopień I – paracetamol i leki przeciwzapalne (NLPZ), np. ibuprofen, naproksen, diklofenak. Przy bólu barku to podstawa i u większości pacjentów ten stopień wystarcza
2. Stopień II – słabe opioidy (np. tramadol), gdy leki pierwszego stopnia przestają wystarczać
3. Stopień III – silne opioidy – zarezerwowane dla najsilniejszego bólu, stosowane rzadko i zawsze pod ścisłą kontrolą lekarza

Kilka praktycznych uwag o NLPZ: działają najlepiej, gdy ból ma komponent zapalny (obrzęk, ból nocny); nie należy przekraczać zaleconych dawek, bo mogą uszkadzać żołądek i nerki; a jeśli są potrzebne dłużej niż 2 tygodnie, porozmawiaj z lekarzem o ochronie żołądka. Ważne: tabletki maskują ból, ale nie naprawiają barku – dlatego zawsze łączymy je z pozostałymi elementami leczenia.

Iniekcje pod kontrolą USG

Zastrzyk pod kontrolą USG: lekarz najpierw lokalizuje głowicą właściwe miejsce, dzięki czemu lek trafia dokładnie tam, gdzie ma trafić.

Kolejnym krokiem jest podanie sterydu do stawu. W IChB zastrzyki wykonujemy pod kontrolą USG – dzięki temu lek trafia dokładnie tam, gdzie ma trafić (o samej technice piszemy szerzej na stronie zabiegów pod kontrolą USG). Steryd zmniejsza stan zapalny, a ulga w bólu pojawia się zwykle w ciągu kilku dni i utrzymuje od kilku do kilkunastu tygodni. Mniej bólu oznacza też łatwiejszą rehabilitację.

Czego zastrzyk NIE robi: nie naprawia uszkodzonego ścięgna i nie leczy przyczyny – po ustąpieniu działania leku ból może wrócić.

Rehabilitacja – manualna praca nad ruchem

Żaden zastrzyk ani lek nie zastąpi rehabilitacji. U pacjentów leczonych zachowawczo jej podstawą jest terapia manualna – praca rehabilitanta nad odtworzeniem ruchu, wzmocnieniem nieuszkodzonych mięśni stożka i stabilizacją łopatki. Fizykoterapia (prądy, pole magnetyczne, laser) pełni rolę wyłącznie uzupełniającą – sama nie odtworzy ruchu.

O tym, jak powinna wyglądać dobra rehabilitacja barku, pisze nasz zespół fizjoterapeutów.

Kriolezja – zamrożenie nerwu przewodzącego ból

Gdy ból jest przewlekły i oporny na powyższe metody, mamy jeszcze jedno narzędzie: kriolezję. Polega na kontrolowanym zamrożeniu nerwu, który przewodzi ból z barku. Pod kontrolą USG wprowadza się cienką sondę, której końcówka osiąga temperaturę około -70°C. Zamrożony nerw przestaje przewodzić ból, ale jego struktura pozostaje zachowana – czucie i siła mięśni nie ucierpią, a efekt utrzymuje się zwykle przez wiele miesięcy.

Kriolezję opisujemy szczegółowo w osobnym artykule: Kriolezja – leczenie bólu przewlekłego.

Czego NIE robić – popularne błędy

• Kolejne zastrzyki, choć pierwszy nie pomógł – jeśli pierwsza iniekcja nie działa, następne też nie zadziałają. Czas zmienić strategię
• Leki przeciwbólowe zamiast leczenia – tabletki maskują ból, ale bark dalej się uszkadza, a pacjent tego nie czuje
• Całkowite unieruchomienie barku – „nie ruszam, bo boli” prowadzi do sztywności i zaniku mięśni. Bark potrzebuje kontrolowanego ruchu
• Praca przez ból – przeciwna skrajność. Ignorowanie bólu i kontynuowanie obciążeń pogarsza uszkodzenie
• Oczekiwanie na „cudowny” zabieg – żadna pojedyncza iniekcja ani terapia nie naprawi ścięgna. Leczenie zachowawcze to systematyczny, wielotygodniowy proces

Kiedy zgłosić się do chirurga

Jesteśmy specjalistami leczenia bólu – ale nie jesteśmy zwolennikami leczenia bólu za wszelką cenę. U pacjenta, który może być operowany, odwlekanie zabiegu oznacza utratę cennego okna czasowego – mięsień słabnie i wyniki późniejszej operacji są gorsze.

O wskazaniach do operacji i przebiegu zabiegu szczegółowo pisze dr Adam Sokołowski – artroskopowa rekonstrukcja stożka rotatorów.

Indywidualny plan leczenia

W IChB nie mamy jednego schematu dla wszystkich. Każdy pacjent jest inny – inny typ i rozmiar uszkodzenia, inny poziom aktywności, inne oczekiwania i możliwości. Plan leczenia ustalamy indywidualnie po badaniu klinicznym i ocenie badań obrazowych – i uczciwie mówimy, czego można się po nim spodziewać. Więcej o rehabilitacji w Instytucie: rehabilitacja w IChB.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Decyzje dotyczące leczenia powinny być podejmowane wspólnie z lekarzem prowadzącym.