Leczenie bólu

Hydrodysekcja nerwów: na czym polega uwalnianie nerwu pod kontrolą USG?

Mrowienie i drętwienie palców ręki, które budzi w nocy. Ból po wewnętrznej stronie łokcia, nasilający się po dłuższym zgięciu ręki. Za każdą z nich może stać ucisk nerwu: w pierwszym przypadku nerwu pośrodkowego w cieśni nadgarstka, w drugim nerwu łokciowego w okolicy łokcia. Jedną z metod stosowanych w takich sytuacjach pod kontrolą USG jest hydrodysekcja.

W barku zasady są inne. Hydrodysekcji w tej okolicy nie wykonujemy, a przy bólu barku związanym z nerwem stosujemy blokadę. Porównanie metod stosowanych w barku, od blokady po kriolezję, opisaliśmy w przewodniku Zastrzyk w bark: blokada, kwas hialuronowy czy kriolezja. Tutaj zajmujemy się wyłącznie nerwem pośrodkowym i nerwem łokciowym.

Czym jest hydrodysekcja

Hydrodysekcja to uwalnianie nerwu obwodowego od otaczających tkanek przez podanie płynu pod kontrolą USG. Lekarz podaje płyn wokół nerwu tak, aby oddzielić go od tego, co go uciska lub do niego przylega, na przykład od zrostów albo od pobliskiego ścięgna. To zabieg igłowy, a nie operacja: niczego się tu nie przecina. Operacyjne uwolnienie nerwu, w którym chirurg przecina strukturę uciskającą nerw, to inny rodzaj leczenia. Obraz z USG pozwala prowadzić igłę dokładnie w wybrane miejsce i obserwować, jak płyn rozkłada się wokół nerwu. W Instytucie podajemy roztwór dekstrozy ze środkiem znieczulającym (lignokainą), czasem z dodatkiem sterydu. W Instytucie ten zabieg prowadzi chirurgia ręki i łokcia.

Hydrodysekcja różni się od blokady. Blokada wycisza przewodzenie bólu lekiem znieczulającym, czasem w połączeniu ze sterydem. Hydrodysekcja ma mechanicznie zrobić nerwowi więcej miejsca. Więcej o tym, jak przebiega iniekcja pod kontrolą USG i co lekarz widzi na ekranie, pisze radiolog w artykule Iniekcja pod kontrolą USG: jak przebiega i po co lekarzowi obraz.

Nerw pośrodkowy w cieśni nadgarstka

Nerw pośrodkowy przechodzi przez wąski kanał w nadgarstku, zwany cieśnią nadgarstka, razem ze ścięgnami zginaczy palców. Gdy miejsca w tym kanale jest za mało, nerw zostaje uciśnięty. Typowe objawy to mrowienie i drętwienie kciuka, palca wskazującego i środkowego, często nasilające się w nocy, a z czasem także osłabienie chwytu. Szerzej o objawach, diagnostyce i o tym, kiedy konieczna jest operacja, piszemy w artykule Zespół cieśni nadgarstka: objawy, diagnostyka i kiedy konieczna jest operacja.

W łagodniejszych i średnio nasilonych przypadkach jedną z opcji bywa zastrzyk, a hydrodysekcja jest jedną z metod wykonywanych w tej okolicy pod kontrolą USG. O zastrzykach w rękę i nadgarstek, także przy palcu trzaskającym i zapaleniu pochewki de Quervaina, piszemy w artykule Zastrzyk w rękę i nadgarstek: palec trzaskający, cieśń, zapalenie de Quervaina.

Nerw łokciowy w okolicy łokcia

Nerw łokciowy przebiega po wewnętrznej stronie łokcia, w miejscu, które łatwo obić, uderzając łokciem o twardą powierzchnię. Przewlekły ucisk w tej okolicy, na przykład przy długotrwałym zgięciu łokcia, daje mrowienie i drętwienie czwartego i piątego palca ręki, a w nasilonych przypadkach osłabienie siły chwytu. O zastrzykach stosowanych w okolicy łokcia, w tym przy łokciu tenisisty i golfisty, piszemy w artykule Zastrzyk w łokieć: steryd czy osocze przy łokciu tenisisty i golfisty.

Diagnostyka przed zabiegiem

Zanim zaproponujemy hydrodysekcję, zaczynamy od rozmowy i badania ręki, oceniamy czucie, siłę chwytu i miejsca, w których objawy się nasilają. USG pokazuje przebieg nerwu, jego szerokość w miejscu podejrzewanego ucisku i pomaga wykluczyć inne przyczyny, na przykład zmianę uciskającą z zewnątrz. Badanie EMG, czyli elektromiografia z badaniem przewodnictwa nerwowego, bywa potrzebne, gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny albo gdy widać już osłabienie mięśni, bo pozwala ocenić, jak dobrze nerw przewodzi sygnał i w którym miejscu przewodzenie jest najsłabsze. Dopiero na tej podstawie lekarz decyduje, czy hydrodysekcja jest zabiegiem, który ma sens w danym przypadku.

Badanie USG nadgarstka: lekarz ocenia nerw i otaczające go tkanki przed zabiegiem.

Płyn podany wokół nerwu oddziela go od otaczających tkanek. Ilustracja poglądowa.

Jak przebiega zabieg

Zabieg wykonujemy w gabinecie, pod kontrolą USG. Lekarz układa głowicę nad nerwem, znajduje miejsce ucisku i prowadzi igłę pod stałą obserwacją obrazu, krok po kroku, tak jak opisano w artykule o iniekcji pod kontrolą USG. Sam zabieg trwa zwykle około 10–20 minut. Czas całej wizyty jest dłuższy ze względu na badanie i przygotowanie. Pacjent zwykle wraca do domu tego samego dnia, bez potrzeby dodatkowej opieki.

Kiedy rozważamy hydrodysekcję

Hydrodysekcję rozważamy przy potwierdzonym ucisku nerwu, zwłaszcza gdy objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, a wcześniejsze leczenie, na przykład szyna na noc albo zmiana nawyków, nie przynosi wystarczającej ulgi. Hydrodysekcja jest małoinwazyjną metodą leczenia wybranych przypadków ucisku lub uwięźnięcia nerwu. Może być rozważana przed leczeniem operacyjnym, ale nie jest obowiązkowym etapem przed operacją ani uniwersalnym jej zamiennikiem. Wybór zależy od przyczyny i nasilenia objawów. Decyzję zawsze podejmuje lekarz po badaniu i zwykle po USG, a przy niejasnym obrazie także po badaniu EMG.

Gdy hydrodysekcja nie wystarcza

Jeśli ucisk nerwu jest duży lub długotrwały, albo zabieg pod USG nie przyniósł wystarczającej ulgi, rozważamy operację uwolnienia nerwu. W cieśni nadgarstka polega ona na przecięciu więzadła, które uciska nerw, a w okolicy łokcia najczęściej na odbarczeniu lub przesunięciu nerwu łokciowego. Decyzję o zabiegu operacyjnym podejmujemy wspólnie z pacjentem, biorąc pod uwagę nasilenie objawów i wynik wcześniejszego leczenia.

W barku, inaczej niż w ręce i łokciu, przy bólu związanym z nerwem stosujemy blokadę, a nie hydrodysekcję. Zasady doboru metody w tej okolicy opisujemy w przewodniku Zastrzyk w bark: blokada, kwas hialuronowy czy kriolezja.

Najczęstsze pytania

Czy hydrodysekcję wykonuje się także w barku?
Nie. W barku przy bólu związanym z nerwem stosujemy blokadę, a nie hydrodysekcję.

Kto wykonuje hydrodysekcję w Instytucie?
Hydrodysekcję prowadzi u nas chirurgia ręki i łokcia, lek. Bartosz Kujawa.

Czy hydrodysekcja boli?
Skórę przed wkłuciem schładzamy sprayem, więc ukłucie jest krótkie. Płyn podawany wokół nerwu zawiera środek znieczulający.

Jak długo trwa efekt hydrodysekcji?
Trudno to przewidzieć, podobnie jak przy innych zastrzykach. U jednych pacjentów poprawa trwa około tygodnia, u innych nawet rok.

Czy hydrodysekcja zastępuje operację uwolnienia nerwu?
Nie jest jej uniwersalnym zamiennikiem ani obowiązkowym etapem przed nią. Przy dużym lub długotrwałym ucisku operacja bywa konieczna niezależnie od wcześniejszego zabiegu pod USG.

Czy po zabiegu trzeba zmienić dotychczasową aktywność?
[DO POTWIERDZENIA: jakie zalecenia dajemy pacjentom po hydrodysekcji]

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W przypadku niepokojących objawów należy skonsultować się ze specjalistą.